Photo by Ashkan Forouzani on Unsplash

Naval Tweet & Youtube podcast

How to Get Rich (without getting lucky):

— Naval (@naval) May 31, 2018

Giới thiệu Gooaye Podcast

Các dòng Tweet của Naval

Tìm kiếm sự giàu có, không phải tiền bạc hay địa vị. Giàu có là sở hữu những tài sản kiếm ra tiền ngay cả khi bạn ngủ. Tiền là cách chúng ta chuyển giao thời gian và sự giàu có. Địa vị là vị trí của bạn trong hệ thống phân cấp xã hội.

Hãy hiểu rằng việc tạo ra của cải một cách đạo đức là hoàn toàn có thể. Nếu bạn bí mật coi thường sự giàu có, nó sẽ lảng tránh bạn.

Hãy phớt lờ những người chơi trò chơi địa vị. Họ giành được địa vị bằng cách tấn công những người chơi trò chơi tạo ra của cải.

Bạn sẽ không trở nên giàu có bằng cách cho thuê thời gian của mình. Bạn phải sở hữu vốn cổ phần (equity) - một phần của doanh nghiệp - để đạt được tự do tài chính.

Bạn sẽ trở nên giàu có bằng cách mang lại cho xã hội những gì nó muốn nhưng chưa biết cách để có được. Ở quy mô lớn.

Chọn một ngành nơi bạn có thể chơi những trò chơi dài hạn với những con người dài hạn.

Internet đã mở rộng đáng kể không gian nghề nghiệp khả thi. Hầu hết mọi người vẫn chưa nhận ra điều này.

Chơi các trò chơi lặp lại. Tất cả lợi nhuận trong cuộc sống, dù là của cải, các mối quan hệ hay kiến thức, đều đến từ lãi suất kép.

Chọn đối tác kinh doanh có trí tuệ cao, năng lượng và trên hết là sự chính trực.

Đừng hợp tác với những người hoài nghi và bi quan. Niềm tin của họ sẽ tự ứng nghiệm.

Học cách bán hàng. Học cách xây dựng. Nếu bạn có thể làm cả hai, bạn sẽ không thể bị ngăn cản.

Trang bị cho mình kiến thức đặc thù, trách nhiệm và đòn bẩy.

Kiến thức đặc thù là kiến thức mà bạn không thể được đào tạo. Nếu xã hội có thể đào tạo bạn, nó có thể đào tạo người khác và thay thế bạn.

Kiến thức đặc thù được tìm thấy bằng cách theo đuổi sự tò mò và đam mê thực sự của bạn thay vì bất cứ điều gì đang hot hiện nay.

Việc xây dựng kiến thức đặc thù sẽ giống như chơi đối với bạn nhưng sẽ giống như làm việc đối với người khác.

Khi kiến thức đặc thù được giảng dạy, đó là thông qua chế độ học việc/truyền nghề, không phải trường học.

Kiến thức đặc thù thường mang tính kỹ thuật cao hoặc sáng tạo. Nó không thể được thuê ngoài hoặc tự động hóa.

Chấp nhận trách nhiệm, và chấp nhận rủi ro kinh doanh dưới tên riêng của bạn. Xã hội sẽ thưởng cho bạn trách nhiệm, vốn cổ phần và đòn bẩy.

Những người có trách nhiệm cao nhất có thương hiệu độc nhất, công khai và rủi ro: Oprah, Trump, Kanye, Elon.

“Hãy cho tôi một điểm tựa đủ dài và một nơi để đứng, tôi sẽ nâng bổng trái đất.” - Archimedes

Gia sản cần đòn bẩy. Đòn bẩy kinh doanh đến từ vốn, con người và sản phẩm với chi phí sao chép biên bằng không (code và truyền thông).

Vốn nghĩa là tiền. Để huy động tiền, hãy áp dụng kiến thức đặc thù của bạn, với trách nhiệm, và thể hiện sự phán đoán tốt từ kết quả đó.

Lao động nghĩa là những người làm việc cho bạn. Đó là hình thức đòn bẩy lâu đời nhất và được tranh giành nhiều nhất. Đòn bẩy lao động sẽ gây ấn tượng với cha mẹ bạn, nhưng đừng lãng phí cuộc đời để theo đuổi nó.

Vốn và lao động là đòn bẩy cần được phép (permissioned leverage). Mọi người đều theo đuổi vốn, nhưng ai đó phải đưa nó cho bạn. Mọi người đều cố gắng lãnh đạo, nhưng ai đó phải đi theo bạn.

Code và truyền thông (media) là đòn bẩy không cần phép (permissionless leverage). Chúng là đòn bẩy đằng sau những người giàu mới nổi. Bạn có thể tạo ra phần mềm và nội dung truyền thông làm việc cho bạn ngay cả khi bạn ngủ.

Một đội quân robot đang sẵn có miễn phí - nó chỉ được đóng gói trong các trung tâm dữ liệu để tối ưu nhiệt và không gian. Hãy sử dụng nó.

Nếu bạn không thể viết code, hãy viết sách và blog, quay video và podcast.

Đòn bẩy là một hệ số nhân lực cho phán đoán của bạn.

Phán đoán đòi hỏi kinh nghiệm, nhưng có thể được xây dựng nhanh hơn bằng cách học các kỹ năng nền tảng.

Không có kỹ năng nào gọi là “kinh doanh”. Hãy tránh các tạp chí kinh doanh và các lớp học kinh doanh.

Hãy học kinh tế học vi mô, lý thuyết trò chơi, tâm lý học, thuyết phục, đạo đức học, toán học, và máy tính.

Đọc nhanh hơn nghe. Làm nhanh hơn xem.

Bạn nên quá bận rộn để “đi cà phê”, trong khi vẫn giữ một lịch trình không lộn xộn.

Thiết lập và thực thi một mức lương theo giờ cá nhân đầy tham vọng. Nếu việc khắc phục một vấn đề sẽ tiết kiệm ít hơn mức lương theo giờ của bạn, hãy bỏ qua nó. Nếu thuê ngoài một nhiệm vụ sẽ tốn ít hơn mức lương theo giờ của bạn, hãy thuê ngoài.

Làm việc chăm chỉ nhất có thể. Mặc dù bạn làm việc với ai và bạn làm việc gì quan trọng hơn bạn làm việc chăm chỉ như thế nào.

Trở thành người giỏi nhất thế giới trong việc bạn làm. Tiếp tục định nghĩa lại việc bạn làm cho đến khi điều này trở thành sự thật.

Không có kế hoạch làm giàu nhanh chóng nào cả. Đó chỉ là người khác đang làm giàu nhờ bạn.

Áp dụng kiến thức đặc thù, với đòn bẩy, và cuối cùng bạn sẽ nhận được những gì bạn xứng đáng.

Khi cuối cùng bạn trở nên giàu có, bạn sẽ nhận ra rằng đó không phải là điều bạn tìm kiếm ngay từ đầu. Nhưng đó là chuyện của một ngày khác.

Bản ghi Gooaye Podcast

Tiêu đề trực tiếp là “How to get rich without getting lucky”, làm thế nào để trở nên giàu có mà không dựa vào may mắn.

Tìm kiếm sự giàu có, không phải tiền bạc hay địa vị. Giàu có là sở hữu những tài sản kiếm ra tiền ngay cả khi bạn ngủ. Tiền là cách chúng ta chuyển giao thời gian và sự giàu có. Địa vị là vị trí của bạn trong hệ thống phân cấp xã hội.

Tìm kiếm sự giàu có, không phải tiền bạc hay địa vị. Bạn muốn theo đuổi sự giàu có, chứ không phải tiền, trạng thái hay địa vị xã hội.

Còn sự giàu có (wealth) là “những tài sản kiếm ra tiền trong khi bạn ngủ”. Những tài sản nào có thể kiếm tiền cho bạn ngay cả khi bạn đang ngủ? Tôi nghĩ cổ phiếu, bất động sản, trái phiếu đều được tính.

Công ty cũng được tính, dù là công ty lớn hay nhỏ. Miễn là có máy móc, nhà xưởng và nhân sự, thì khi bạn đi nghỉ mát hay thư giãn, công ty của bạn vẫn tiếp tục hoạt động. Bản thân nó là một công cụ có thể tạo ra dòng tiền, vì vậy thứ này là tài sản.

Tôi thậm chí còn nghĩ rằng blog, podcast và YouTube cũng là một tài sản. Mặc dù có vẻ như với YouTube, bạn chỉ nhận được tiền khi bạn làm video, nhưng tôi phát hiện ra rằng miễn là bạn có lưu lượng truy cập, nó đều có thể đo lường được. 1.000 lượt click đổi lấy bao nhiêu phí quảng cáo, kiểu như vậy. Blog và podcast có thể khó định lượng như thế hơn.

Nhưng tôi nghĩ sự đền đáp không chỉ đơn thuần nhìn bằng tiền mặt. Có những thứ có thể không chuyển thành tiền mặt cho bạn ngay lập tức, nhưng khi bạn tiếp tục tích lũy sức ảnh hưởng và đầu ra của mình, một ngày nào đó những thứ này có thể quay lại với bạn. Vì vậy tôi nghĩ đây được coi là một tài sản.

Vậy tiền là gì? Tiền dùng để chuyển giao thời gian và sự giàu có. Nó là một loại tiền tệ, một phương tiện để giao dịch. Thời gian là thứ dễ hiểu phải không? Nói đơn giản, tôi vốn phải tự rửa bát mất một giờ. Hôm nay tôi dùng tiền để mua… tôi mua một cái máy rửa bát, tôi có thể tiết kiệm được một giờ này. Tôi thuê một người đến rửa bát cho tôi, tôi cũng có thể tiết kiệm được một giờ này. Dùng tiền để mua thời gian, và dùng tiền để chuyển giao sự giàu có. Vì vậy tiền là một phương tiện giao dịch.

Còn địa vị (status) là vị thế trong xã hội, là trạng thái của bạn trong xã hội, cách mọi người nhìn nhận bạn.

Hãy hiểu rằng việc tạo ra của cải một cách đạo đức là hoàn toàn có thể. Nếu bạn bí mật coi thường sự giàu có, nó sẽ lảng tránh bạn.

Câu thứ hai viết rằng, “hãy hiểu rằng việc tạo ra của cải một cách đạo đức là hoàn toàn có thể”. Tôi nghĩ câu này có thể dịch là “Quân tử ái tài, thủ chi hữu đạo” (Người quân tử yêu tiền nhưng lấy phải đúng đạo lý). Bạn có đạo đức, kiếm tiền một cách đàng hoàng, thực ra là có thể làm được.

Chỉ là tôi nghĩ ông ấy muốn nói với những người cho rằng hễ làm gì để kiếm tiền thì đều xấu xa. Ông ấy đưa ra quan niệm rằng, thực ra bạn muốn kiếm tiền không xấu xa, có phẩm chất và đạo đức là có thể. Bạn điều hành một doanh nghiệp, bạn cung cấp một dịch vụ, bạn làm cho cuộc sống của mọi người thuận tiện hơn, tất cả những điều này đều thuộc về “tạo ra của cải một cách đạo đức”.

Đồng thời cũng đề cập rằng, nếu bạn lén lút coi thường sự giàu có, tất nhiên sự giàu có sẽ rời bỏ bạn.

Giống như người lớn hay nói, bạn nhét tiền vào ví lộn xộn, bạn không thích tiền thì tiền cũng sẽ không thích bạn. Bạn coi tiền là rác rưởi thì tất nhiên… ừ thì rác cũng sẽ không thích bạn. Nghĩa là thái độ của bạn thực sự quyết định một phần tình trạng giàu có của bạn.

Hãy phớt lờ những người chơi trò chơi địa vị. Họ giành được địa vị bằng cách tấn công những người chơi trò chơi tạo ra của cải.

Tiếp theo là “hãy phớt lờ những người chơi trò chơi địa vị”. Phớt lờ những kẻ đang chơi trò chơi địa vị xã hội. Họ giành được địa vị xã hội của mình bằng cách tấn công người khác đang kiếm tiền.

Nếu mọi người không hiểu điều này, tôi khuyên bạn nên lên Twitter tìm kiếm AOC, bạn sẽ tìm thấy một nghị sĩ Mỹ. Tôi nghĩ cô ấy là điển hình của loại người này.

Đơn giản mà nói là “đổ lỗi cho người khác”. Hôm nay nếu muốn làm một việc gì đó, làm thế nào để đạt được? Không phải nói với mọi người là chúng ta hãy tạo cơ hội việc làm, chúng ta hãy phát triển nhé. Không, vì “bảo vệ môi trường, ô nhiễm quá, không tốt, chúng ta đừng làm thế”. Chúng ta cứ trực tiếp đào tiền từ người giàu là xong.

Bạn sẽ thấy có một loạt các chính trị gia đều có suy nghĩ như vậy. Họ đều cảm thấy những người giàu này là đáng chết, phải ép thêm tiền từ họ cho chúng ta.

Nhưng bạn phải biết rằng, những người được gọi là người giàu này, bị mọi người xếp vào một trong “Hắc Ngũ Loại” (phần tử xấu), “Mẹ kiếp toàn đi kiếm tiền, toàn đào tài nguyên trong xã hội chúng ta”. Thực ra bản thân họ đang tạo ra rất nhiều giá trị. Họ đang tạo cơ hội việc làm cho mọi người, họ làm cho cuộc sống của mọi người thuận tiện hơn.

Nếu thực sự làm đến mức cái gì cũng không làm, bảo vệ môi trường cực đoan các kiểu, thì mọi người quay về sống nguyên thủy là xong. Tốt nhất là đừng phát triển gì cả, cũng đừng dùng điện thoại, máy tính có thể dẹp đi.

Nhiều người hưởng thụ hậu quả của sự phát triển này, kết quả của sự phát triển, nhưng đồng thời lại chỉ trích việc phát triển. Bao gồm cả đám trẻ chạy đi tạt súp cà chua vào tranh Van Gogh, tôi thấy họ cũng đều như thế. Nhìn bộ dạng họ là biết.

Vì vậy thực ra có rất nhiều người, họ giành được địa vị xã hội bằng cách tấn công những người đang cố gắng tạo ra giá trị cho xã hội và tạo ra sự giàu có cho bản thân. Bạn cứ xem Twitter của AOC là biết cô ta nói gì. “Oán trách người khác”, chỉ 4 chữ này thôi.

Bạn sẽ không trở nên giàu có bằng cách cho thuê thời gian của mình. Bạn phải sở hữu vốn cổ phần (equity) - một phần của doanh nghiệp - để đạt được tự do tài chính.

“Bạn sẽ không trở nên giàu có bằng cách cho thuê thời gian của mình”. Câu này thực ra là chuyện cũ nói lại, ý là bạn muốn làm người làm thuê mà trở nên giàu có thì thực sự hơi khó. Những người bán thời gian này khó mà giàu lên được.

Nhưng tất nhiên tôi không nghĩ là tất cả đều như vậy. Giống như một số lập trình viên ở Mỹ, họ cũng đang bán thời gian này, nhưng thời gian của họ rất có giá trị. “Người làm công cấp cao”.

Người làm công cấp cao thậm chí còn giàu hơn một số chủ doanh nghiệp, nên tôi không nghĩ đây là điều tuyệt đối. Nhưng xét về tương đối thì khái niệm này có thể chấp nhận được. Tức là nếu bạn hoàn toàn dựa vào làm công để kiếm tiền (làm công ở đây không có ý nghĩa xấu, nghĩa là bỏ sức lao động đổi lấy tiền), thì đó có thể là một phần thu nhập của bạn, nhưng bạn cũng phải “sở hữu vốn cổ phần”. Bạn phải có quyền lợi, bạn phải có cổ phần, bạn phải sở hữu một số công việc kinh doanh. Ngay cả khi bạn không tự tạo ra công việc kinh doanh, thì làm sao để sở hữu nó? Mua cổ phiếu. Mua cổ phiếu là một cách để có được công việc kinh doanh.

Chỉ là đa số mọi người đều thế này, hôm nay tôi mua vào giảm 5%, 10% là chửi đổng lên. Nhưng họ quên mất rằng thứ này có thể nhìn về dài hạn, và thứ này vẫn đang tăng trưởng.

Bởi vì nói với bạn về dài hạn… người nghèo có thể nhìn vào ngắn hạn, đánh cược vào chênh lệch giá. Nhưng thực tế, việc mua cổ phiếu mà nhiều người quên mất, bản thân nó là nắm giữ một công việc kinh doanh. Đồng nghĩa với việc bạn nắm giữ một phần của công việc kinh doanh này. Chỉ là tất nhiên có người mua đắt, có người mua rẻ, có người thích mua ở nơi nóng sốt nhất, có thể mua đắt hơn một chút. Đó là lựa chọn của riêng bạn.

Nhưng thực tế, tôi nghĩ việc nắm giữ công việc kinh doanh là điều hoàn toàn nên được khuyến khích. Nếu bạn muốn đạt được cái gọi là tự do tài chính, thì việc nắm giữ công việc kinh doanh, nắm giữ tài sản có thể đẩy nhanh quá trình này. Còn nếu thuần túy làm người làm công thì có thể khó khăn hơn một chút, nhưng cũng chưa chắc. Và người làm công cấp cao có thể kiếm được rất nhiều tiền.

Bạn sẽ trở nên giàu có bằng cách mang lại cho xã hội những gì nó muốn nhưng chưa biết cách để có được. Ở quy mô lớn.

Mục tiếp theo ông ấy đề cập: “Bạn sẽ trở nên giàu có bằng cách mang lại cho xã hội những gì nó muốn nhưng chưa biết cách để có được. Ở quy mô lớn.”

Nghĩa là sao? Nghĩa là bạn sẽ trở nên giàu có bằng cách cung cấp cho xã hội thứ nó muốn, nhưng nó lại chưa biết là nó muốn thứ đó, và sau đó định lượng hóa (quy mô hóa) nó. Như vậy, bạn sẽ trở nên giàu có.

Ý là bạn phải tìm ra nỗi đau của xã hội, và giải quyết nó ở quy mô lớn. Không thể chỉ làm số lượng ít.

Ví dụ tôi biết hiện tại có vấn đề kẹt xe, nên tôi dùng xe kéo tự mình đi kéo. Đúng là có thể một số người chấp nhận như vậy, nhưng thứ này không thể quy mô hóa được phải không? Nên có thể không kiếm được nhiều tiền. Muốn kiếm được nhiều tiền thì phải tìm ra nỗi đau và quy mô hóa nó.

Tôi nghĩ nếu sống ở Lâm Khẩu (Linkou - Đài Loan), điều tôi có thể nghĩ đến là… Bạn biết Lâm Khẩu hiện là nơi có nhiều người chuyển đến nhất trong khu vực Song Bắc (Đài Bắc và Tân Bắc), và độ tuổi của người dân cũng tương đối thấp, nhiều gia đình trẻ, thu nhập cao nhất trong khu vực Tân Bắc. Nhưng thực ra nơi này có một vấn đề lớn là dân số chuyển đến nhiều nhưng chức năng xã hội chưa theo kịp.

Bao gồm cả nhà hàng. Thực ra rất nhiều người Lâm Khẩu vẫn phải chạy sang Đài Bắc hoặc Đào Viên để ăn nhà hàng. Tại sao? Vì nhà hàng ở đây chưa theo kịp. Nên tôi thấy cái này là một cơ hội. Một số tập đoàn chỉ cần chạy sang đây mở… Như tôi thấy Danny’s Steakhouse mở ở đây, quán khoảng 12 giờ trưa, 1 giờ rưỡi, thứ Năm thứ Sáu đều kín chỗ. Ở đây bạn biết là sức tiêu thụ có, chỉ là người làm có thể quá ít.

Vì vậy bạn biết đấy, xã hội hiện tại đang thiếu cái gì, và có thể họ còn chưa biết. Ví dụ phụ huynh ở Lâm Khẩu có thể đã quen với việc “À ngày nghỉ là phải đi Đài Bắc, đi Đào Viên dắt con đi chơi”. Họ không biết là thực ra chúng ta có thể dắt con đi chơi ở đây. Họ cũng chưa nghĩ tới. Nhưng đợi đến khi… có thể mọi người làm nên chuyện ở đó, cả khu vực phát triển lên, mọi người sẽ ở lại nơi này.

Đây là một ví dụ. Ý là bạn phát hiện ra một số nỗi đau của xã hội, có thể là kẹt xe, có thể là không gian trông trẻ, có thể là sử dụng thứ gì đó, và cung cấp dịch vụ một cách định lượng hóa, bạn có thể trở nên giàu có.

Chọn một ngành nơi bạn có thể chơi những trò chơi dài hạn với những con người dài hạn.

Điều đó bảo bạn chọn làm một sự nghiệp hoặc một công việc kinh doanh nào đó. Công việc kinh doanh này, bạn có thể “chơi những trò chơi dài hạn với những con người dài hạn”. Nó là một đường đua dài hạn, và có những nhân sự được gọi là sẽ làm việc lâu dài ở đây. Một “ngành công nghiệp” (industry) có thể dùng làm bố cục cho dài hạn.

Tôi nghĩ lấy ví dụ một chút. Một số thứ ngắn hạn, ví dụ như lịch. Lịch năm nay tôi đã nói với mọi người từ năm ngoái là, mẹ kiếp năm nay sẽ bùng nổ, vì quá dễ kiếm tiền. Nên tôi biết mọi người chắc chắn sẽ làm cái này, rồi làm cho nó nát bét.

Cho nên, làm lịch đến nát bét trở thành hiện trạng của năm nay. Rồi bạn phát hiện nhà nhà đều ra lịch. Trong đó ai thông minh nhất? Tôi nghĩ chính là ZecZec (nền tảng gây quỹ cộng đồng). Họ giúp bạn gây quỹ. Các bạn bán hàng giết nhau tơi bời ở đó, mọi người chửi nhau, nhưng trọng điểm là cuối cùng ZecZec đều kiếm được tiền của họ. Và ZecZec là một đường đua cực kỳ thông minh. Tôi nghĩ gây quỹ cộng đồng là một đường đua dài hạn. Còn việc làm lịch là một đường đua ngắn hạn, vì có thể năm sau mọi người không làm lịch nữa. Có thể năm kia mọi người làm mì trộn, giờ làm lịch, năm tới mọi người làm bút từ thiện các kiểu. Nhưng bất kể bạn làm cái quái gì, ZecZec đều có thể kiếm được số tiền này. Những người các bạn vội vàng đi làm cái này, những thứ đang hot hiện tại, các bạn đang làm những thứ “ngắn hạn” (short term). Còn ZecZec có thể đang làm một thứ “dài hạn” (long term). Nghe như tôi đang quảng cáo cho họ vậy, nhưng thực ra tôi thấy công việc kinh doanh đó thực sự rất thông minh.

Vì vậy bạn phải chọn một cái… mà bạn biết thứ này là dài hạn. Tôi nghĩ như dịch vụ nền tảng là một hạng mục. Mặc dù nền tảng cũng có thể có thay đổi này nọ, nhưng nơi có thể tụ họp mọi người lại, nó có thể là một thứ gọi là “dài hạn” hơn. Vì chủ đề trên đó có thể thay đổi, câu chuyện trên đó có thể thay đổi, nhưng việc tụ họp mọi người lại bản thân nó là một chủ đề dài hạn. Nên bạn phải thường xuyên tìm một trò chơi dài hạn, con người dài hạn, rồi kinh doanh công việc này.

Internet đã mở rộng đáng kể không gian nghề nghiệp khả thi. Hầu hết mọi người vẫn chưa nhận ra điều này.

Mục tiếp theo, Internet đã mở rộng đáng kể khả năng và không gian nghề nghiệp của mỗi người, nhưng đa số mọi người vẫn chưa phát hiện ra điều này. Chính bản thân Internet là một đòn bẩy ai cũng có thể với tới, nhưng nhiều người không biết. Họ có thể vẫn chỉ đơn thuần làm dịch vụ offline. Họ không biết rằng chỉ cần đưa thứ này lên mạng, chi phí rất thấp, nhưng có thể vì thế mà mang lại lượng khách rất lớn.

Bạn cứ nghĩ xem, bạn đăng lên mạng tốn bao nhiêu tiền? Có thể tốn của bạn một tháng vài trăm, vài nghìn để duy trì nó. Nhưng như vậy có thể khiến công việc kinh doanh nhỏ của bạn có thêm… có thể vài trăm khách hàng chẳng hạn. Thậm chí giả sử vô tình nổi tiếng, người qua mạng tìm đến có thể gấp mấy lần công việc kinh doanh thực thể của bạn. Một số người có thể nghe danh mà đến.

Coi Internet là một đòn bẩy, tôi nghĩ là quan niệm mà người thế hệ này đều phải có. Vì vậy mục này tôi vô cùng đồng ý. Nếu không thì việc kinh doanh mạng xã hội của riêng bạn, kinh doanh Google Business Profile của bạn… đây là những thứ rất quan trọng. Người biết thì đã và đang làm rất cật lực rồi. Nhưng quả thực vẫn còn nhiều người không biết rằng Internet là một đòn bẩy miễn phí rất lớn, thậm chí có thể nói là rẻ đến mức không thể tin được. Bạn thông qua nó, rủi ro thua lỗ (downside risk) cực kỳ hạn chế, nhưng bạn có thể đạt được lợi nhuận tiềm năng (upside) rất cao.

Chơi các trò chơi lặp lại. Tất cả lợi nhuận trong cuộc sống, dù là của cải, các mối quan hệ hay kiến thức, đều đến từ lãi suất kép.

Mục tiếp theo nói với mọi người rằng, bạn phải chơi một trò chơi lãi suất kép. Và tất cả lợi nhuận trong cuộc sống, dù là của cải, quan hệ nam nữ, quan hệ gia đình, quan hệ bạn bè, quan hệ cha mẹ con cái, hay là kiến thức, trí tuệ của bạn, chúng đều đến từ “lãi suất kép” (compound interest). Đều đến từ sự tích lũy lãi suất kép không ngừng.

Hôm nay khi bạn đã có thêm trí tuệ và kiến thức, thì trong năm tiếp theo, thứ này có thể mang lại hiệu quả vượt trội hơn. Cứ lăn mãi như thế, có thể sẽ tạo ra hiệu ứng quả cầu tuyết.

Ông ấy cho rằng, thực ra không chỉ như mọi người tưởng tượng là tài sản cổ phiếu, tài sản trái phiếu, hay tài sản bất động sản mới có thể tạo ra hiệu ứng lãi suất kép. Không chỉ như vậy. Bao gồm các “lợi nhuận” (returns) khác này trong cuộc sống đều là một hình thức như vậy.

Và điều này tôi cũng đồng ý. Tức là lấy một thứ có thể thực hiện lặp lại, làm đi làm lại không ngừng, làm cho tốt thì có thể kiếm được tiền. Câu này chắc cũng là câu mà nhiều người trong giới giao dịch sẽ thấy, một số tiền bối lão làng đều sẽ nói với bạn như vậy.

Thứ của họ nói trắng ra có thể chỉ như thế này: “Tôi cứ lặp đi lặp lại không ngừng.” Ban đầu trông có vẻ nhỏ bé, nhưng đến cuối cùng nó có thể mang lại cho tôi lợi nhuận rất tốt hàng năm. Thực ra chính là cùng một chiến lược, rồi sửa đổi điều chỉnh nhỏ một chút, nhưng họ biết lợi thế (edge) của mình ở đâu, rồi không ngừng lặp lại. Rồi mang lại “lãi suất kép” cho thứ này là như vậy.

Chọn đối tác kinh doanh có trí tuệ cao, năng lượng và trên hết là sự chính trực.

Tiếp theo là nói với mọi người về phần hợp tác với người khác. Bạn phải chọn những “đối tác kinh doanh” này, (với) trí tuệ cao, năng lượng và sự chính trực là quan trọng nhất.

Lấy đó làm điều kiện tuyển chọn của bạn. IQ cao là người thông minh. Energy là người có sức sống. Và quan trọng nhất là Integrity, người chính trực. Đây là những điều kiện quan trọng nhất khi bạn chọn người.

Đừng hợp tác với những người hoài nghi và bi quan. Niềm tin của họ sẽ tự ứng nghiệm.

Và đừng làm đối tác với “những người hoài nghi” (cynics) và “những người bi quan” (pessimists). Cynics là những kẻ phẫn thế kỵ tục, pessimists là những người rất tiêu cực, rất bi quan. Những người này, niềm tin của họ là “tự ứng nghiệm” (self-fulfilling). Họ chỉ muốn làm lợi cho bản thân, họ chỉ muốn làm những thứ có lợi cho chính họ. Vì vậy hãy tránh xa những người này.

Học cách bán hàng. Học cách xây dựng. Nếu bạn có thể làm cả hai, bạn sẽ không thể bị ngăn cản.

“Học cách bán hàng. Học cách xây dựng. Nếu bạn có thể làm cả hai, bạn sẽ không thể bị ngăn cản.” Bạn học cách bán hàng, học cách sáng tạo. Nếu có thể làm cả hai, thì có thể đạt đến cảnh giới “unstoppable”, cảnh giới hoàn toàn không ai có thể ngăn cản tôi.

Việc “học cách bán hàng” có thể khó hơn một chút, bản thân tôi thấy vậy. Người biết “xây dựng” (build) có thể rất nhiều, nhưng người biết “bán” (sell) thì có thể ít hơn một chút.

Cho nên có rất nhiều ông chủ lớn thực ra đều xuất thân từ hệ thống kinh doanh (sales). Bạn phải rất hiểu sản phẩm của mình, bạn phải biết làm thế nào để bán đồ cho người khác, làm thế nào để mang doanh số về.

Tương tự trong phần sáng tạo, đương nhiên cũng rất quan trọng. Chỉ là tôi thấy phần “bán” có thể khó hơn một chút. Thực ra phần “bán”, nói trong thị trường cổ phiếu cũng được. Khi nào bạn phải bán một thứ đi, thực ra đây cũng rất thử thách khả năng kinh doanh của bạn. Chúng ta mua vào một cổ phiếu, cuối cùng giả sử chúng ta chơi chênh lệch giá, thì bạn nhất định phải bán nó đi. Chỉ là khi nào bán, bán ở giá trị nào, hoặc bán lúc nào thì được giá tốt nhất.

Trước đây có một đại ca hỏi tôi, cậu có nghiên cứu tại sao Buffett bán Wells Fargo, tại sao ông ấy bán BYD không? Anh ấy nói hai cái này không hiểu nổi. Tôi bảo anh nói không hiểu nổi thì sao hỏi em, đương nhiên em cũng không hiểu.

Anh ấy bảo thế tôi hỏi cậu, vì cậu có nắm giữ dài hạn một số thứ mà. Khi nào cậu bán Tesla của cậu? Ê chết cha, câu này thực sự làm khó tôi rồi. Tôi bán lúc nào?

Chúng ta thường nói, nếu nó không giống như tôi tưởng tượng thì tôi sẽ bán nó đi. Nhưng bạn biết thời điểm này thực ra rất khó nắm bắt. Thường khi bạn biết thì giá có thể đã giảm một nửa rồi chẳng hạn. Nếu bạn muốn cách làm an toàn kiểu “phòng ngốc” (fail-safe) thì cứ từ từ bán theo giới hạn vị thế. Nhưng tôi luôn cảm thấy “bán” là một học vấn lớn. Làm sao bạn nắm bắt được nơi này là giá tốt nhất thị trường có thể cho hiện tại. Trong bán hàng thực thể cũng vậy, bán thứ này ở đâu, bán cho người ta thế nào, tôi thấy bán đồ là một thử thách lớn.

Thực ra anh ấy nói anh ấy bán đồ đều bán không chuẩn. Mua đồ có thể mua rất chuẩn, nhưng bán đồ thì… cứ mỗi lần bán là giá cổ phiếu đã chia đôi rồi. Nên tôi luôn thấy bán đồ là một thử thách lớn. Và ở đây ông ấy nhấn mạnh với bạn một trọng điểm, là nếu bạn có thể sáng tạo, bạn có thể xây dựng, lại có thể bán, thì wow, bạn thực sự là vô địch.

Tôi tin điều này, nhưng tôi thấy việc “bán” là một bài học cả đời. Dù là bán sản phẩm hay bán cổ phiếu, đó là một thử thách khá khó khăn.

Trang bị cho mình kiến thức đặc thù, trách nhiệm và đòn bẩy.

Mục tiếp theo, bộ 3 trang bị. Thứ nhất là “kiến thức đặc thù” (specific knowledge). “Accountability” tôi nghĩ là tính có thể quy trách nhiệm/trách nhiệm. Và “đòn bẩy” (leverage). Bạn phải trang bị cho mình 3 thứ này.

Kiến thức đặc thù là kiến thức mà bạn không thể được đào tạo. Nếu xã hội có thể đào tạo bạn, nó có thể đào tạo người khác và thay thế bạn.

“Kiến thức đặc thù” là gì? Chúng ta xem giải thích thế nào. Ông ấy nói những kiến thức này là thứ bạn không thể “được đào tạo” để có. Bạn không thể đơn thuần được huấn luyện mà ra. Nếu xã hội có thể huấn luyện bạn, thì có nghĩa là nó cũng có thể huấn luyện một người khác để thay thế bạn.

Vì vậy tôi nghĩ có thể trực tiếp tưởng tượng nó như… có thể là một số chứng chỉ. Chứng chỉ loại này, mọi người thấy là một sự chứng nhận kiến thức của tôi phải không? Nhưng thực ra chứng chỉ này, một năm có thể có vài trăm, vài nghìn người đều đạt được. Vậy rốt cuộc bạn có điểm gì đặc biệt?

Chỉ là bạn có thể nhờ vậy mà qua được một cái ngưỡng, nhưng thực ra đồng thời cũng đại diện cho việc có hàng trăm hàng nghìn người có thể thay thế bạn bất cứ lúc nào.

Kiến thức đặc thù được tìm thấy bằng cách theo đuổi sự tò mò và đam mê thực sự của bạn thay vì bất cứ điều gì đang hot hiện nay.

Ông ấy nói làm thế nào tìm được “kiến thức đặc thù”? Bạn có thể đạt được bằng cách theo đuổi sự tò mò chân thật nhất và niềm đam mê trong thâm tâm mình, chứ không phải đi xem… có thể xem bên ngoài thứ gì đang hot nhất, tôi muốn đi học thứ như vậy. Vì như thế bạn sẽ không tìm thấy “kiến thức đặc thù” này.

Việc xây dựng kiến thức đặc thù sẽ giống như chơi đối với bạn nhưng sẽ giống như làm việc đối với người khác.

Đoạn sau này tôi thấy rất thú vị. Ông ấy nói “Việc xây dựng kiến thức đặc thù sẽ giống như chơi đối với bạn nhưng sẽ giống như làm việc đối với người khác.”

Đối với bạn thứ này trông như đang chơi, nhưng người khác sẽ thấy bạn đang làm việc. Và thứ này chính là biểu tượng cho việc bạn đang “Xây dựng kiến thức đặc thù”.

Khi kiến thức đặc thù được giảng dạy, đó là thông qua chế độ học việc/truyền nghề, không phải trường học.

Và khi “kiến thức đặc thù” này được giảng dạy, nó thường thông qua chế độ học việc (apprenticeships) chứ không phải trường học (schools). Tức là loại kiến thức đặc biệt này bạn không thể học được ở trường, thường là phải thông qua chế độ sư đồ, kiểu như một sư phụ nào đó dạy bạn vậy.

Kiến thức đặc thù thường mang tính kỹ thuật cao hoặc sáng tạo. Nó không thể được thuê ngoài hoặc tự động hóa.

Kiến thức đặc thù thường có tính kỹ thuật cao và tính sáng tạo cao. Nó không thể bị thuê ngoài, hoặc cũng không thể bị tự động hóa.

Đọc xong cái này tôi có một suy nghĩ. Hơi giống kiểu, bên ngoài sẽ dạy bạn một số khóa học, ví dụ khóa học viết lách. Khóa học viết lách đó, bạn xem xong, bạn có thể trở thành tiểu thuyết gia không? Fuck no, đương nhiên không rồi? Bạn xem xong, bạn có thể biết là tôi phải diễn đạt thế nào cho đúng, tôi phải phân đoạn thế nào, các bước khởi thừa chuyển hợp của câu chuyện tôi nên thế nào. Nhưng bạn học xong khóa này, bạn không thể trở thành một đại sư phương nào được.

Nhưng nếu hôm nay bạn đi theo một trong những đại sư viết lách, ông ấy trực tiếp truyền cho bạn những quan sát và cảm nhận của ông ấy về xã hội… cầm loại thứ này có thể khó diễn đạt bằng lời. Ông ấy có thể chỉ có thể dựa vào cảm nhận và sự tích lũy thời gian. Bạn đi theo sư phụ này, ông ấy truyền đạo một số thứ cho bạn. Thứ này sau này bạn mang đi mở lớp, có thể cũng khá khó để nói với mọi người rốt cuộc làm sao làm được việc này. Tôi nghĩ cái này giống như ông ấy đã đề cập. Thứ này có thể thông qua “chế độ học việc”, thông qua một sư phụ truyền cho bạn, nhưng nếu bạn muốn mở lớp, bạn muốn định lượng hóa nó thì khá khó khăn.

Và cũng vì nó là thứ khó định lượng hóa, nên đương nhiên nó khó bị thay thế hơn. Nó tràn đầy sức sáng tạo, nó là thứ tràn đầy tính kỹ thuật.

Tôi nghĩ thông suốt điểm này, bạn cũng sẽ hiểu tại sao… trong mắt bạn thì như đang “chơi” (play), nhưng trong mắt người khác (others) lại như đang “làm việc” (work).

Người khác sẽ thấy bạn đang theo một sư phụ làm một việc rất khổ cực, và họ sẽ thấy bạn đang làm việc. Nhưng thực tế bạn sẽ thấy bạn đang chơi. Vì thứ này không giống như chúng ta đi học bình thường, ông ấy bày tất cả kiến thức ra cho bạn, và cái bạn cần là ghi nhớ tất cả, rồi thâu tóm hiểu rõ.

Nó giống như bản thân bạn đang khám phá hơn. Và cũng vì bạn đang khám phá những thứ chưa ai đi qua, hoặc rất ít người đi qua những con đường này, cho nên… bản thân nó sẽ khiến bạn trở nên không thể thay thế. Đồng thời bản thân bạn sẽ thấy có thể tràn đầy một số niềm vui, nhưng người khác lại không nhìn ra. Người khác sẽ thấy bạn rốt cuộc đang làm cái gì, thứ này vô cùng vất vả. Bản thân tôi sẽ giải thích như vậy.

Chấp nhận trách nhiệm, và chấp nhận rủi ro kinh doanh dưới tên riêng của bạn. Xã hội sẽ thưởng cho bạn trách nhiệm, vốn cổ phần và đòn bẩy.

Phần sau là món thứ 2 trong bộ 3 món: “trách nhiệm” (accountability). Bạn phải “chấp nhận rủi ro kinh doanh dưới tên riêng của bạn”. Bạn phải dùng tên của mình để gánh vác một số rủi ro trong kinh doanh. Như vậy thì “xã hội sẽ thưởng cho bạn trách nhiệm, vốn cổ phần và đòn bẩy”.

Xã hội sẽ báo đáp bạn. 3 thứ nào? Nó sẽ thấy bạn là một người có trách nhiệm. Nó lấy vốn cổ phần để báo đáp, và đòn bẩy để báo đáp.

Chỗ này phải nói thế nào nhỉ. Đương nhiên thấy bạn là người có trách nhiệm thì cái này không có gì để nói rồi. Vì bạn dám gánh rủi ro, bạn dám lấy tên mình ra đặt cược.

Còn “vốn cổ phần và đòn bẩy” ư? Tôi nghĩ có thể lấy Holger Chen (Quán trưởng - chủ phòng gym/Youtuber nổi tiếng Đài Loan) và Froggy (nghị viên/Youtuber) để làm ví dụ. Cả hai đều là nhân vật rất nổi tiếng trong giới của họ, và đều là người dám lấy tên mình ra chịu trách nhiệm.

Như Quán trưởng nếu hôm nay muốn mở thêm phòng gym mới, chắc chắn sẽ có một đống tiền ném vào ông ấy. Cái này là chắc chắn. Ông ấy hoàn toàn không thiếu tiền. Chỉ cần ông ấy muốn làm việc gì đó, là một đống tiền sẽ rót xuống.

Froggy cũng vậy. Cho dù có thể nhiều người sẽ nói “À cái ‘Đi làm đừng xem’ (NSWF Studio) nuôi một đống người, hoàn toàn không kiếm được tiền hay cái quái gì”, nhưng hoàn toàn không quan trọng. Giả sử hôm nay anh ấy muốn mở cái khác, cũng sẽ có một đống người ném tiền cho anh ấy. Cho dù biết thứ này chưa chắc kiếm được tiền.

Đòn bẩy thì đương nhiên dùng tên của mình, họ chắc chắn cũng có thể lấy được rất nhiều đòn bẩy. Anh ấy có thể đi mượn tiền, vay được nhiều tiền hơn. Nên ngoài việc có thể đạt được vốn cổ phần, cũng có thể đạt được đòn bẩy lớn hơn.

Còn phần vốn cổ phần, cũng chưa chắc là bản thân anh ấy chủ trương đi mở công việc kinh doanh mới. Có thể người khác cần sự giúp đỡ của anh ấy, người khác cần sự hợp tác “cầm dao” (giúp đỡ) của anh ấy, cũng có thể chia cổ phần cho anh ấy.

Vì vậy bản thân anh ấy dưới cái khung “tính có thể quy trách nhiệm” này, vì anh ấy gánh vác rất nhiều trách nhiệm, nên bản thân anh ấy trong xã hội được mọi người cảm thấy người như vậy là có thể tin cậy. Mặc dù đương nhiên chắc chắn sẽ có rất nhiều người ghét bạn, rất bình thường. Bất kỳ người nổi tiếng nào cũng có một đống người ghét. Ý tôi nói là, chỉ cần anh ấy có đủ nhiều người trong giới này ủng hộ và thích anh ấy, thì anh ấy thực sự có thể đạt được 3 thứ này.

Những người có trách nhiệm cao nhất có thương hiệu độc nhất, công khai và rủi ro: Oprah, Trump, Kanye, Elon.

Những người có trách nhiệm nhất, dám gánh trách nhiệm nhất, có thể bị quy trách nhiệm nhất này, họ thường sẽ có thương hiệu đơn nhất, công khai và rủi ro cao.

Như Oprah, như Trump, như Kanye, như Elon. Họ đều như vậy.

Froggy và Quán trưởng tôi vừa nói cũng vậy mà. Thương hiệu của anh ấy treo ở đó. Tại sao anh ấy lại là một người có tính trách nhiệm? Vì công việc kinh doanh của anh ấy ở ngay đó. Công việc kinh doanh của anh ấy công khai ở đó. Nên anh ấy là người có thứ để mất. Những người này, tôi nghĩ họ là những người có thể được tin cậy hơn trong xã hội. Đó là nói về cái khung đại thể.

Và cũng phải nhấn mạnh, chắc chắn có người sẽ đặc biệt không thích Froggy, đặc biệt không thích Quán trưởng hay gì đó. Nhưng bạn không thể không nói rằng họ làm rất tốt trong cái giới đó. Và cũng vì có điều kiện bối cảnh như vậy, tức là anh ấy còn có một thương hiệu đơn nhất rủi ro cao. Những thứ như vậy, bản thân nó sẽ mang lại cho anh ấy một số lợi thế.

Cũng có thể vì như Naval nói, vì thương hiệu của bạn là đơn nhất, công khai, và rủi ro khá cao, cho nên bạn sẽ đáng tin cậy hơn.

Tức là bạn không còn thứ gì khác. Bạn chính là lấy thứ này làm chủ thể. Vậy thì bạn phải duy trì tốt thứ này. Bạn phải duy trì tốt danh tiếng của nó. Vậy thì bạn phải gánh vác trách nhiệm cho tốt cho đầy. Cho nên như vậy, bạn trở thành người đáng tin cậy hơn. Tôi nghĩ ý của ông ấy là như vậy.

“Hãy cho tôi một điểm tựa đủ dài và một nơi để đứng, tôi sẽ nâng bổng trái đất.” - Archimedes

Và cuối cùng, cái cuối cùng trong bộ 3 món “đòn bẩy” (leverage). Ông ấy trích dẫn Archimedes trước: “Hãy cho tôi một cái đòn bẩy đủ dài, và cho tôi một nơi có thể đứng, tôi có thể bẩy cả trái đất lên.”

Gia sản cần đòn bẩy. Đòn bẩy kinh doanh đến từ vốn, con người và sản phẩm với chi phí sao chép biên bằng không (code và truyền thông).

“Fortunes require leverage”. Gia sản cần đòn bẩy.

“Business leverage comes from capital, people, and products with no marginal cost of replication (code and media).”

Nghĩa là gì? Nghĩa là đòn bẩy trong kinh doanh có vài nguồn. Thứ nhất là đòn bẩy tư bản (vốn). Thứ hai là đòn bẩy nhân sự (con người). Và thứ ba là đòn bẩy sản phẩm.

Đòn bẩy sản phẩm nói gì? Là việc bạn sao chép nó có chi phí cực thấp. Giống như bạn bán phần mềm. Bạn làm ra một phần mềm, có thể cần tốn rất nhiều công sức. Nhưng phần mềm này bán 10 bản, bán 100 bản, bán 1.000 bản, 1 vạn bản đối với bạn chi phí là cực thấp.

Trước đây đi kênh thực thể thì có thể vẫn có chút chi phí. Khi bạn đi kênh online thì chỉ là cho người ta tải về thôi. Nên cơ bản không có chi phí gì. “Một vốn bốn lời” (nhất bản vạn lợi) chính là nói những thứ như thế này. Sau này những thứ này đều thuộc về “đòn bẩy kinh doanh”.

Vốn nghĩa là tiền. Để huy động tiền, hãy áp dụng kiến thức đặc thù của bạn, với trách nhiệm, và thể hiện sự phán đoán tốt từ kết quả đó.

Phần “Capital” chính là nói về tiền. Nếu bạn muốn huy động vốn, bạn phải sử dụng “kiến thức đặc thù” của mình. Ông ấy đã nói trước đó về loại kiến thức đặc biệt này, là bạn có kiến thức khác với người khác. Và bạn phải có “Accountability”, bạn phải có tính trách nhiệm, bạn là một người đáng tin cậy. Và thể hiện ra “sự phán đoán tốt” (good judgment) từ kết quả đó. Vì bạn có những thứ này, nên nó là một sự chứng minh, nên bạn có một khả năng phán đoán tốt.

Lao động nghĩa là những người làm việc cho bạn. Đó là hình thức đòn bẩy lâu đời nhất và được tranh giành nhiều nhất. Đòn bẩy lao động sẽ gây ấn tượng với cha mẹ bạn, nhưng đừng lãng phí cuộc đời để theo đuổi nó.

Tiếp theo là loại thứ 2, đòn bẩy nhân sự và lao động. Ông ấy nói “lao động nghĩa là những người làm việc cho bạn”. Lao động là có người đến làm việc cho bạn đó hả? Đây là hình thức đòn bẩy cổ xưa nhất. “Đòn bẩy lao động” sẽ khiến cha mẹ bạn cảm thấy rất tự hào, vì “gây ấn tượng với cha mẹ bạn”. Cảm giác như gia đình bạn thấy là “Wow, có nhiều người làm việc cho con quá nhỉ, giỏi quá”.

Nhưng, bạn không nên lãng phí cuộc đời mình để theo đuổi một mục tiêu như vậy.

Vốn và lao động là đòn bẩy cần được phép (permissioned leverage). Mọi người đều theo đuổi vốn, nhưng ai đó phải đưa nó cho bạn. Mọi người đều cố gắng lãnh đạo, nhưng ai đó phải đi theo bạn.

Phần “Vốn và lao động”, tư bản và nhân sự, chúng là “đòn bẩy cần được phép”. Tức là nó phải nhận được sự cho phép, nó phải nhận được sự đồng ý thì mới có thể mở ra một đòn bẩy như vậy.

Vì ai cũng đang theo đuổi “vốn”, ai cũng đang theo đuổi việc có nhiều vốn hơn. Nhưng vốn như vậy là phải có người đưa cho bạn mới có mà. Cho nên nó là một đòn bẩy cần được phép, là có người đồng ý, phải cho phép bạn thì bạn mới có thể có.

Ai cũng muốn đi lãnh đạo người khác, nhưng cũng phải có người ta đồng ý đi theo bạn, bạn mới có thể làm lãnh đạo. Cho nên bạn muốn có đòn bẩy vốn và lao động, bạn đều phải nhận được sự đồng ý của người khác, bạn mới có thể mở ra một đòn bẩy như vậy.

Code và truyền thông (media) là đòn bẩy không cần phép (permissionless leverage). Chúng là đòn bẩy đằng sau những người giàu mới nổi. Bạn có thể tạo ra phần mềm và nội dung truyền thông làm việc cho bạn ngay cả khi bạn ngủ.

Nhưng đòn bẩy “sản phẩm”, “code và media”, vừa nhắc tới, truyền thông và code việt này, nó là “đòn bẩy không cần phép”. Nó là một đòn bẩy không cần sự cho phép. Và chúng là đòn bẩy mà thế hệ người giàu mới đang sử dụng. Những đại gia công nghệ mới nổi mà bạn thấy hiện nay, họ đều sử dụng lượng lớn đòn bẩy như vậy.

Bạn có thể tạo ra phần mềm. “Media”, bất kỳ hình thức truyền thông nào như văn bản, video hoặc âm thanh, podcast, youtube hay blog, đây đều là một phần của media. Và chúng sẽ giúp bạn làm việc ngay cả khi bạn ngủ.

Một đội quân robot đang sẵn có miễn phí - nó chỉ được đóng gói trong các trung tâm dữ liệu để tối ưu nhiệt và không gian. Hãy sử dụng nó.

Điểm này thực ra là thứ nhiều người sẽ bỏ qua. Mọi người có thể đều nói “À AWS à, GCP à, Azure à”, các bạn đều biết nói. Nhưng thực tế bạn có dùng qua nó chưa? Như bản thân chúng tôi khi mở website sẽ biết, trước đây bạn làm một website, bạn phải nuôi một máy chủ (server). Mà chi phí máy chủ này không hề rẻ đâu nhé. Rồi thuê máy chủ cũng không hề rẻ. Nhưng bây giờ có AWS, GCP, rồi mỗi tháng bạn có vài nghìn người vào, đối với bạn có thể chỉ là chi phí vài trăm tệ thôi.

Cho nên bây giờ những trung tâm dữ liệu lớn này, mọi người chơi cổ phiếu đều sẽ nói đến trung tâm dữ liệu. Nhưng có thể một đống người không biết trung tâm dữ liệu là gì. Dịch vụ nó cung cấp là như vậy. Nghĩa là bạn thực ra có thể rất nhẹ nhàng để cả quân đoàn robot này làm việc cho bạn, cả quân đoàn trung tâm dữ liệu làm việc cho bạn. Hơn nữa về cơ bản là siêu rẻ. Chỉ cần bạn biết cách dùng nó, nó có thể giúp đỡ rất lớn. Cho nên bạn phải đi dùng nó.

Nếu bạn không thể viết code, hãy viết sách và blog, quay video và podcast.

Nếu bạn không thể Code, bạn không biết Coding thế nào, không biết viết code thế nào, thì “viết sách và blog, quay video và podcast”. Lời khuyên lão đại dành cho bạn: bạn không biết viết code thì bạn đi viết sách, bạn đi viết blog, bạn đi quay video, bạn đi làm podcast.

Đòn bẩy là một hệ số nhân lực cho phán đoán của bạn.

Đòn bẩy là một thứ cộng hưởng để phóng đại “phán đoán” (judgment) của bạn. Thậm chí bạn có thể coi nó như cái âm ly (bộ khuếch đại) vậy. Đòn bẩy chính là một cái âm ly. Tín hiệu ban đầu của bạn nhập vào, thông qua đòn bẩy, âm thanh này có thể được phóng ra rất lớn. Bất kể là trong thị trường cổ phiếu, hay là trong thị trường kinh doanh thực thể, thực ra đều là cùng một đạo lý. Chúng ta nói thị trường cổ phiếu, đòn bẩy nếu ở trong tình huống bạn kiếm được tiền, nó sẽ khiến bạn kiếm nhanh hơn. Mất tiền thì sẽ khiến bạn mất nhanh hơn. Trong kinh doanh, nếu mô hình kinh doanh của bạn không tốt, qua đòn bẩy lớn hơn bạn sẽ càng nhanh vào quan tài. Nhưng nếu mô hình kinh doanh tốt, đặt đòn bẩy lớn hơn, bạn sẽ tăng tốc đạt được mục tiêu của mình.

Ngay cả những thứ ông ấy nhắc đến ở trên, như làm video và podcast, những đòn bẩy như vậy thực ra cũng đều có tốt có xấu. Bình thường bạn đăng đồ trong vòng tròn đồng温 (echo chamber - những người cùng quan điểm) của bạn, rồi có thể vì người trong vòng tròn thấy mà, “À mọi người thấy tôi thấy ây cũng được đấy”, đều like cho bạn.

Nhưng hôm nay bạn có thể quay một cái video, thu một cái podcast, rồi mọi người phát hiện ra là, vãi, bạn căn bản là một thằng ngốc. Tăng tốc cái sự chết xã hội (social death) của bạn. Cho nên bản thân đòn bẩy là con dao hai lưỡi. Nó là một thứ có thể “force multiplier”, cưỡng chế cộng hưởng cho phán đoán của bạn. Phán đoán của bạn tốt thì kết quả cũng tốt. Nếu phán đoán của bạn không tốt, thì đương nhiên là không tốt.

Phán đoán đòi hỏi kinh nghiệm, nhưng có thể được xây dựng nhanh hơn bằng cách học các kỹ năng nền tảng.

Bạn phải thông qua kinh nghiệm để hình thành phán đoán của mình. Nhưng ông ấy có một phương pháp có thể tăng tốc hình thành nó: thông qua “học các kỹ năng nền tảng”. Phía sau có đề cập, chính là bạn có thể đi học một số kỹ năng cơ bản, nền tảng để hình thành phán đoán của mình.

Không có kỹ năng nào gọi là “kinh doanh”. Hãy tránh các tạp chí kinh doanh và các lớp học kinh doanh.

Phía trước đưa ra một thứ rất buồn cười. Không có bất kỳ kỹ năng nào gọi là thương nghiệp, gọi là làm ăn (business). Bạn phải tránh xa những tạp chí kinh doanh này, bạn phải tránh xa những khóa học kinh doanh này.

Cái này tôi hoàn toàn đồng ý. Bạn đi học mấy cái khóa học kinh doanh, tạp chí kinh doanh này, bạn không thể nào thông qua đó mà hình thành cái gọi là một số “lợi thế” (edge) trong kinh doanh được. Vì thứ này không thể thông qua phương thức truyền thụ của khóa học kiểu này, rồi để bạn có thể gọi là đạt được một số kỹ năng kinh doanh.

Bạn có thể học được một số về kế toán, một số về marketing hay gì đó. Nhưng về cơ bản những thứ đó làm lên cũng sẽ không giúp ích quá lớn gì cho việc kinh doanh của bạn. Nói đơn giản là những thứ này bạn lẽ ra đã phải biết rồi. Và bạn biết cũng sẽ không có bất kỳ sự tăng tốc nào cho bạn.

Hãy học kinh tế học vi mô, lý thuyết trò chơi, tâm lý học, thuyết phục, đạo đức học, toán học, và máy tính.

Vậy “bộ kỹ năng” (skill set) nào là hữu dụng?

“Kinh tế học vi mô, lý thuyết trò chơi, tâm lý học, thuyết phục, đạo đức học, toán học, và máy tính”. Những thứ này là ông ấy cho rằng sẽ có ích cho mọi người.

Những năng lực này là những năng lực bạn có thể đi tăng tốc hình thành phán đoán (judgement) của mình.

Đọc nhanh hơn nghe. Làm nhanh hơn xem.

“Đọc” nhanh hơn “nghe”. Và “làm” (thực hành), nhanh hơn “nhìn” (ở bên cạnh xem). Cái này tôi thấy là chuyện xưa nói lại.

Cách dễ nhất để đạt được mật độ kiến thức cao nhất chính là thông qua cách “đọc”, đây là nhanh nhất. Còn tôi thấy “nghe”, nó cũng là một cách đạt được kiến thức rất tốt. Vì nghe nó có thể lấp đầy những lúc có thể bạn không cách nào đọc được. Ví dụ hôm nay bạn đang trên đường đi làm, bạn thông qua cách nghe để đạt được kiến thức. Tôi thấy đây là một cách rất tốt.

Chỉ là nếu nói “đọc” và xem video, “đọc” tuyệt đối là nhanh nhất. Vì cùng là phải bỏ sự chú ý của bạn ra, rồi phải dùng mắt để nhìn chằm chằm, thì xem sách tuyệt đối nhanh hơn xem video. Nên đây là nói cho bạn một số phương pháp tăng tốc.

Bạn nên quá bận rộn để “đi cà phê”, trong khi vẫn giữ một lịch trình không lộn xộn.

Bạn nên cảm thấy đến thời gian uống cà phê cũng không có, vì thực sự quá bận. Nhưng đồng thời, lịch trình của bạn cũng không phải là kẹt cứng hoàn toàn. Ý là trong bố cục lớn, bạn sắp xếp phải sắp xếp kỹ lưỡng một chút, phải để bản thân đều có sự dư dả. Nhưng khi làm mỗi một việc, đều nên trực tiếp toàn lực đầu tư vào.

Thiết lập và thực thi một mức lương theo giờ cá nhân đầy tham vọng. Nếu việc khắc phục một vấn đề sẽ tiết kiệm ít hơn mức lương theo giờ của bạn, hãy bỏ qua nó. Nếu thuê ngoài một nhiệm vụ sẽ tốn ít hơn mức lương theo giờ của bạn, hãy thuê ngoài.

Đoạn sau này rất thú vị. Nói rằng bạn phải thiết lập một “mức lương theo giờ cá nhân đầy tham vọng” (aspirational personal hourly rate).

Tức là bạn đi định nghĩa xem, lương giờ hiện tại của bạn là bao nhiêu. Một giờ của bạn đáng giá bao nhiêu tiền. Ví dụ, như tôi muốn định nghĩa lương giờ của mình, thì là thu nhập ngoài luồng của tôi, thu nhập podcast của tôi, cộng thêm thu nhập cổ phiếu của tôi, rồi chia cho giờ làm việc của tôi. Đó là lương giờ của tôi là bao nhiêu.

Như năm nay thì lương giờ thấp hơn chút, vì cổ phiếu đang lỗ. Nhưng tôi nói là trong quá khứ thì, ê boòng, thực ra lương giờ khá cao. Tôi quả thực cũng dùng phương pháp như vậy để suy nghĩ. Cho nên sau khi tính ra lương giờ của tôi, nếu hôm nay tôi đi giải quyết một vấn đề… vợ tôi bảo tôi đi làm cái gì đó, mà tôi đi giải quyết vấn đề này, số tiền tiết kiệm được còn ít hơn lương giờ của tôi, thì tôi sẽ bỏ qua nó.

Là có lúc vợ sẽ bảo bạn đi làm một số việc, bảo bạn đi rửa bát hay gì đó. Nhưng vấn đề là, thời gian của tôi là thế này. Rửa bát chuyện nhỏ xíu thế kia, tôi đi tìm một người đến rửa. Thì thực ra, việc này đối với tất cả chúng ta đều tốt hơn. Nếu vợ có thể chấp nhận thì đem thứ này thuê ngoài (outsource).

Cho nên phía sau cũng viết, nếu hôm nay bạn đem một công việc như vậy thuê ngoài, chi phí thực tế của nó còn thấp hơn lương giờ của bạn, thì thuê ngoài hết. Thời gian là quan trọng nhất. Một vấn đề nếu bạn đi giải quyết nó, nó không mang lại cao hơn mức lương giờ này của bạn, thì đừng đi giải quyết nó. Đừng lãng phí thời gian.

Còn nếu nói thuê ngoài có thể tiết kiệm được nhiều chi phí hơn, có thể hời hơn lương giờ của bạn, thì tuyệt đối là thuê ngoài những thứ như vậy.

Làm việc chăm chỉ nhất có thể. Mặc dù bạn làm việc với ai và bạn làm việc gì quan trọng hơn bạn làm việc chăm chỉ như thế nào.

Đồng thời phải toàn lực đi làm việc. Cho dù bạn biết rằng “bạn làm việc với ai”, và “bạn đang làm việc gì”, quan trọng hơn rốt cuộc bạn làm việc chăm chỉ thế nào. Nhưng, bạn vẫn phải rất chăm chỉ đi làm việc.

Trở thành người giỏi nhất thế giới trong việc bạn làm. Tiếp tục định nghĩa lại việc bạn làm cho đến khi điều này trở thành sự thật.

Dốc toàn lực để trở thành chuyên gia đỉnh cao trong lĩnh vực của bạn. Và không ngừng lặp lại nó, không ngừng định nghĩa lại, “cho đến khi việc này biến thành sự thật”. Ý là bạn mau chóng tìm được phương hướng của mình, rồi cố gắng đạt đến đỉnh cao trong phương hướng bạn làm.

Không có kế hoạch làm giàu nhanh chóng nào cả. Đó chỉ là người khác đang làm giàu nhờ bạn.

Cái này chính là chuyện thường xảy ra nhất trong xã hội. Không có bất kỳ phương pháp làm giàu nhanh chóng nào cả. Những phương pháp bạn nhìn thấy, là người khác đang làm giàu trên người bạn.

Nên tôi thực sự thấy có quá nhiều thứ như vậy, tôi cũng ngại nói ra, chặn đường tài lộc của mọi người. Nếu là chương trình của hai năm trước, ở đây tôi có thể lấy ví dụ từng cái một cho bạn. Như bên ngoài một số thứ trông có vẻ độ nhận diện rất cao, thực ra là đang lừa tiền trên người bạn.

Nhưng sau này tôi phát hiện, cũng không cần thiết phải đi chặn đường tài lộc người ta. Bạn ngốc thì bạn đáng đời bị lừa. Bạn phải biết rằng, nói thật không có phương pháp làm giàu nhanh chóng. Những kẻ nói với bạn là “làm thế nào để nhanh chóng tạo ra của cải”, rồi thu của bạn một khoản tiền, trọng điểm chính là khoản tiền hắn thu của bạn đó.

Áp dụng kiến thức đặc thù, với đòn bẩy, và cuối cùng bạn sẽ nhận được những gì bạn xứng đáng.

Tôi thấy chỗ này cực kỳ cảm xúc. Tức là bạn đi thực thi “kiến thức đặc thù” (specific knowledge) nhắc đến phía trước, bạn khám phá bản thân, bạn khám phá nhiệt huyết của mình, tìm được kiến thức đặc biệt này, rồi phối hợp với đòn bẩy, cuối cùng bạn sẽ nhận được thứ bạn xứng đáng.

Khi cuối cùng bạn trở nên giàu có, bạn sẽ nhận ra rằng đó không phải là điều bạn tìm kiếm ngay từ đầu. Nhưng đó là chuyện của một ngày khác.

Nhưng khi bạn cuối cùng có tiền rồi, thực ra bạn sẽ phát hiện, đây không phải là thứ ngay từ đầu bạn đang tìm kiếm. Có điều, đó là chủ đề của sau này rồi.

Tôi hy vọng chia sẻ này có chút giúp ích cho mọi người. Có thể một số người sẽ nói, ây, trông có vẻ không hoàn toàn liên quan 100% đến cái QA, câu hỏi số 2 kia. Tôi thấy bộ não tôi nó cứ thế, tôi sẽ nhảy cóc để suy nghĩ. Sau khi bạn ấy hỏi câu đó, cái đầu tiên tôi nghĩ đến thực ra là đoạn phía trước. Những người thông qua việc phê bình người khác, rồi để đạt được thân phận địa vị của mình. Và thực ra còn những thứ phía sau này nữa, cũng là những thứ thay đổi tôi rất lớn.

Nhưng tôi không nói là, những thứ này tôi xem xong mới thay đổi. Vì năm 2018 đã coi như là đang cất cánh trở lại rồi. Nên không phải xem xong cái này mới có cảm giác, mà là xem cái này xong, tôi cũng hy vọng là, có người sớm một chút có thể nói với tôi những thứ này. Mặc dù chúng có thể đều không phải là quan niệm gì mới mẻ. Chỉ là ông ấy tổ hợp nó lại để bạn hiểu. Nhưng tôi thấy những thứ này là, bản thân trong quá trình trưởng thành, phát hiện là những phương pháp tư duy đặc biệt hiệu quả. Những phương pháp này cũng có thể giúp bạn nhanh chóng hơn đạt được mục tiêu bạn muốn. Hôm nay chúng ta không đàm luận cái gì mà tự do tài chính, tự do công việc, làm ông chủ của chính mình, mấy cái lời nhảm nhí đó.

Trọng điểm là chúng ta phải đi đạt được việc chúng ta muốn làm. Và chúng ta có thể có thời gian dư dả hơn, và biết rõ ràng hơn làm thế nào để điều phối, có thể khiến cuộc sống của mình trôi qua khỏe mạnh hơn, cân bằng hơn.

Cuối cùng thực ra thứ muốn theo đuổi là thế này, làm thế nào có thể thành công trong sự nghiệp, mà đồng thời gia đình cũng chăm sóc tốt, cơ thể cũng chăm sóc tốt. Cái loại lời người lớn nói, trước đây bạn coi là lời nói nhảm, “tài sản của con là mấy số 0 phía sau, còn sức khỏe là số 0 và 1 phía trước”. Trước đây bạn sẽ cười nhưng bây giờ bạn sẽ tán đồng.

Bạn không có sức khỏe, bạn cái gì cũng là giả. Bạn không có gia đình, bạn cái gì cũng là giả. Ok đại khái là vậy, chia sẻ với mọi người.

Tài liệu tham khảo

• Naval on Twitter: “How to Get Rich (without getting lucky):” / Twitter
• How to Get Rich - YouTube
• EP290 | 🕸 • Gooaye 股癌